Patrzysz na wypowiedzi wyszukane dla hasła: Oświecenie streszczenia problematyka

[Nauka] OGROMNA ilość opracowań do polskiego

hej,
3 lata temu (a może 2..) właśnie poprzez podobny temat kupiłem całą masę opracowań do polskiego od Paczki:) Czas na kolejnoego szcześliwego posiadacza tychże opracowań:)
Co mam do zaoferowania?
zeszyt licealisty do języka polskiego (4 książeczki..bardzo pomocne)
zadania do nowej matury z jezyka polskiego Alicja Badowska, Dorota Żytkiewicz.
język polski repetytorium. syntezy epok literackich Lecz Słowiński
przewdonik po tematach maturalnych. język polski. egzamin pisemny egzamin ustny Danuta Kazimierska, Barbara Wasilewska
język polski od A do Z. (4 książki: teoria literatury i elementy wiedzy o kulturze, Starozytność średniowiecze, Renesans barok oświecenie, literatura 1939-1945 i powojenna)
repetytorium z języka polskiego (zaiwera omówienie wszystkich epok literackich wraz z charkterystyką twórczości pisarskiej) (2 sztuki)
język polski. przewodnik maturzysty Danuta Kazimierska
repetytorium z literatury dla szkół średnich (2 części) Teresa Bojaczewska
streszczenia problematyka (3 książki: Romantyzm, Młoda Polska, Dwudziestolecie międzywojenne) Teresa Nowacka - bardzo polecam, fragmenty wykorzystałem w mojej prezentacji maturlanej
zdasz maturę z języka polskiego Motywy literackie część 1 Katarzyna Józefczyk - również wykorzystałem w mojej prezentacji maturalnej.
vademecum maturzysty. język polski.
i wiele wiele innych..
Zestaw jest naprawdę potężny, znajdziesz w nim naprawdę wsystko co pomoże na codzień na lekcjach i później w przygotowaniach do matury.

 » 

Tanio udostępnię notatki z lektur (rok II, III, I SUM) :)

Tanio udostępnię w wersji elektronicznej opracowania lektur z :
=> LITERATURY OŚWIECENIA I ROMANTYZMU
=> LITERATURY MŁODEJ POLSKI I POZYTYWIZMU
=> LITERATURY XX WIEKU
=> NAJNOWSZEJ LITERATURY POLSKIEJ PO 1989 ROKU

Opracowania zawierają streszczenia książek (coś dla tych, którzy "za późno się obudzili" czyt. (za 2 tygodnie egzamin!) + omówienie problematyki utworów.

Notatki mogę przesłać na pocztę e-mailową lub dostarczyć na płycie CD (odbiór w Krakowie).

Kontakt: amatti@wp.pl

Sprzedam książki!!!

Posiadam do sprzedania także: TANIO!!!
1.Repetytorium z języka polskiego(zawiera omówienie wszystkich epok literackich, utworów wraz z charakterystyką twórczości pisarskiej),wyd. Greg
2.Ściąga 2-Romantyzm(szczegółowe omówienia lektur objętych programem nauczania w szkole średniej ,analizy i interpretacje wszystkich wierszy),wyd. Greg
3.Ściąga 3-Pozytywizm(streszczenia i omówienia lektur objętych programem nauczania w szkole średniej ,analizy i interpretacje wszystkich wierszy) wyd. Greg
4.Ściąga 4-Młoda Polska(streszczenia i omówienia lektur objętych programem nauczania w szkole średniej ,analizy i interpretacje wszystkich wierszy) wyd. Greg
5.Ściąga 5-Dwudziestolecie międzywojenne(streszczenia i omówienia lektur objętych programem nauczania w szkole średniej ,analizy i interpretacje wszystkich wierszy) wyd. Greg
6.Pytania,odpowiedzi 7-Dwudziestolecie międzywojenne, wyd. Greg
7.Zeszyt licealisty do języka polskiego- Romantyzm, pozytywizm, wyd. Greg
8.Matura pisemna, (opracowanie tematów maturalnych, indeksy: autorów, tytułów, rzeczowy; literatura polska i obca) wyd. Greg
9.Pytania i odpowiedzi 1-Antyk, Biblia, Średniowiecze, Renesans, Barok, Oświecenie, wyd. Aga-Press
10.Pytania i odpowiedzi 2-Romantyzm,Pozytywizm, wyd. Aga-Press
11.Pytania i odpowiedzi 3-4-Młoda Polska, Dwudziestolecie międzywojenne, Literatura współczesna, dodatek maturalny
12.Piszę maturę z polskiego(rozprawka, recenzja, syntezy literackie, esej interpretujący, ćwiczenia stylu, przykłady wstepów, przykłady prac, terminy obce) wyd. Aga-Press
13.Wypracowania z języka polskiego(Pozytywizm, Młoda Polska, Dwudziestolecie międzywojenne) wyd.I1 Libro
14.Wypracowania(Antyk, Średniowiecze, Renesans, Barok) wyd. Agencja WG
15.Streszczenia, problematyka- od Starożytności do Oświecenia, wyd. Verbum
16.Opracowanie lektur-Literatura współczesna po 1956 roku, wyd. Zielona Sowa
17.Streszczenia, problematyka, Analiza- Polska literatura współczesna do 1956 roku, wyd. Greg
18. Streszczenia, problematyka, Analiza- Polska literatura współczesna po 1956 roku i literatura światowa, wyd.Greg
19.Streszczenie, problematyka-Hanna Krall „Zdążyć przed Panem Bogiem” wyd. Werset
20.Biblioteczka opracowań-„Opowiadania” Tadeusza Borowskiego
21.Biblioteczka opracowań- „Ludzie bezdomni” Stefana Żeromskiego, wydawca: Biblioteka wysyłkowa
22. Biblioteczka opracowań-„Chłopi” W.Reymonta, wydawca: Biblioteka wysyłkowa
23. Biblioteczka opracowań- Poezje K.K.Baczyńskiego, wydawca: Biblioteka wysyłkowa

zainteresowanych proszę o kontakt:
e-mail: martuskaaa17@poczta.onet.pl
gg: 3707057

Wykłady z Hitorii Socjologii

ABD. AR-RAHMAN CHALDUN
Uczony z krajów arabskich, ur. 1332-1406 w Tunisie. Studiował matematykę, historię ,filozofię, politykę. Służył na dworach w Hiszpanii, Maroku w dyplomacji.
Został wykładowcą na uniwersytecie w Kairze - głównym ośrodku muzułmańskim.
Zajmował się badaniami naukowymi nad społeczeństwem(badania empiryczne).
Poszukiwał przyczyn zjawisk społecznych. W swych dociekaniach podzielił społeczność na:
a) koczowników, byli to tylko Beduini
b)niewolnicy środowiska, ci którzy prowadzili osiadły tryb życia
Dostrzegł różnice geograficzne i klimatyczne, które wpływają na warunki bytowania i przemieszczania się ludzi
Dostrzegł zmianę w społeczeństwie koczowniczym, które zaczęło zmieniać się w agrarne (rolne)
Upadek wielkich imperiów arabskich wiązał On z popadaniem najbogatszych stanów w coraz to lepszy dobrobyt i lenistwo.
Był On empirystą (doświadczenie), realistą i bacznym obserwatorem faktów społecznych.
JAKO PIERWSZY ODSZEDŁ OD MIESZANIA FAKTÓW Z OCENAMI MORALNYMI.
(KONSEKWENTNIE PISAŁ O TYM JAK JEST I BYŁO ,A NIE O TYM JAK POWINNO BYĆ.)

NICCOLO MACHIAWELLI(1469-1527)
Jest twórcą SOCJOTECHNIK- MACHIAWELIZM, która mówi że w swym postępowaniu człowiek powinien dążyć do określonego celu, nawet kosztem innych ,,CEL UŚWIĘCA ŚRODKI"
Podkreślił on potrzebę oparcia wiedzy politycznej na faktach
Zrealizował postulat zaprzestania mieszania faktów z ideologią, etyką i religią
Socjologia zawdzięcza jemu 2 EPOKOWE ODKRYCIA
1. HISTORYCZNY RELATYWIZM
2. REALISTYCZNĄ METODA PATRZENIA NA ŚWIAT SPOŁECZNY, a zwłaszcza na politykę

Był ceniony i krytykowany za swoje poglądy najbardziej znane 2 dzieła:
• ,,Książę"
• ,,Rozważania nad pierwszym pięcioksięgiem historii Rzymu Liwina "
( moralność sprawowania władzy )

COMTE AUGUST
U podstaw badania społeczeństwa powinna znajdować się metoda której zarys opisał Comte w dziele pod tytułem ,, KURS FILOZOFII POZYTYWNEJ "
Metoda ta powinna polegać na :
• rozpatrywanie faktów, a nie dociekaniu istoty rzeczy
• odkrywaniu praw (czyli stosunki następstw i podobieństw)
• w badaniu zjawisk i procesów społecznych bez ,,fantazjowania"
• możliwości eksperymentu w socjologii
• badania porównawcze (między społeczeństwem ludzkim a zwierzęcym)
Oprócz zbioru postulatów metodologicznych, Comte formułuje w swoim dziele wiele twierdzeń o społeczeństwie, jako przedmiot badań socjologicznych:
1. Na społeczeństwo trzeba patrzeć jako na całość nie zbiór elementów
2. Społeczeństwo jako całokształt procesów życiowych, składa się z różnych zbiorowości i kultur
3. Zachodzące w społeczeństwie zjawiska , należy badać w ich wzajemnych powiązaniach (korelacja )
4. Społeczeństwo należy badać w aspektach:
• a ) statycznym
b ) dynamicznym.

ad a) badanie z punktu widzenia statystyki społecznej, pozwalają na odkrycie podstaw warunków istnienia społeczeństwa, wyjaśnianie jego budowy, zbadania jego zasadniczych części składowych.
ad b) badania dynamiki dotyczą praw rządzącym ciągłym ruchem społecznym oraz czynników przyspieszających i opóźniających rozwój społeczny( np. Polska była w Europie, ale byliśmy do tyłu przez ustrój, słabo rozwinięte rolnictwo)
Głosząc postulaty stworzenia pozytywnej, naukowej wiedzy o społeczeństwie
( socjologii) został do końca jednak filozofem, Jego wkład do socjologii polegał na zaproponowaniu czym ta nauka powinna się zajmować, oraz w jaki sposób to powinna robić. FILOZOFIA POZYTYWNA.

HERBERT SPENCER -1820-1903
Z pochodzenia anglik, był zwolennikiem DARWINIZMU SPOŁECZNEGO. Wyznawał że świat dąży ku lepszemu-- wychodził z założenia że należy świat pozostawić samemu sobie, a interwencje z zewnątrz jest nie potrzebna.

TEORIA EWOLUCJI

Zdaniem Spencera, wszystkie zjawiska nieograniczone, ograniczone, podlegają dewolucji -czyli rozpadowi
• ewolucja polega na przechodzeniu od ewolucji mniej spójnej do bardziej spójnej (integracja)
• zjawisku temu towarzyszy przechodzenie od jednorodności do coraz to większej różnorodności
• następuje przechodzenie od chaosu, nieporządku do porządku

Spencer tak jak Comte był zwolennikiem ewolucyjnej koncepcji rozwoju historycznego (odrzucił niektóre poglądy ewolucjonizmu Comte)
Rozróżniał społeczeństwo na typ:
• militarny -chociaż wobec wojny zajmował stanowisko bardzo krytyczne
• przemysłowy-widział jako daleko posuniętą indywidualizację specjalizację jednostek, a także że opiera się ono na altruizmie i przyjaźni.
Zastanawiał się również nad roztaczaniem opieki nad jednostkami bezużytecznymi tj. nędzarze, bezdomni.
W swych pracach dotykał również problematyki dotyczącej polityki edukacji i uprzedzeń
1. Uprzedzenie edukacyjne
2. Uprzedzenie patriotyzmu
3. Uprzedzenie stanowe
4. Uprzedzenie polityczne
5. Uprzedzenie teologiczne
Wydał bardzo wiele dzieł , a swoją teorię ewolucji ujął w trzy tomowym dziele,, ZASADY SOCJOLOGII ", w której analizuje spoistość grup społecznych (przedstawia społeczeństwo w formie nominalizacji i realizmu.
Zastanawia się nad zróżnicowaniem społecznym i co go powoduje.
W zależności od stopnia złożoności społeczeństw Spencer wyróżnia 4 typy:
1. Społeczeństwo proste (pojedyncze grupy nie związane z innymi niecywilizowane społeczności
2. społeczeństwo złożone (nieco bardziej zróżnicowane, kilka grup pod jedne rządy)
3. społeczeństwo podwójnie złożone (powstaje przez połączenie grup złożonych, społeczeństwo to ma silne i stabilne rządy, czy powstanie hierarchii kościelnej
4. społeczeństwo potrójnie złożone, do których należą wielkie państwa (zaliczał starsze typy społeczeństw od cesarstwa rzymskiego)

INSTYTUCJE DOMOWE

Spełniają wg. niego bardzo istotne funkcje, ponieważ spotykamy różne struktury rodzinne ,a także występuje w nich czynnik socjalizacyjny.
Spencer obserwował ewolucję rodziny, pomiędzy mężczyzną i kobietą i ich roli
POLIGAMIA-wielożeństwo
MONOGAMIA-jednożeństwo
Spencer obserwował ewolucję rodziny i poprawę bytu kobiety i dzieci.

INSTYTUCJE OBRZĘDOWE

Spencer zajmuje się instytucjami obrzędowymi jako strukturami, które regulują życie ludzi.
Stara się On wykazać że ewolucja obrzędów następuje nie w wyniku indywidualnej decyzji, ale w sposób naturalny.
Zastanawiał się nad kwestiami jak: trofea, okaleczenia składania darów, tytuły.

INSTYTUCJE POLITYCZNE

Spencer, organizację polityczną pojmować należy jako część społecznej organizacji która świadomie wykonuje czynności dla celów publicznych.

INSTYTUCJE KOŚCIELNE

Są w ujęciu Spencera strukturami, i docieka skąd się wzięły i jaką funkcję pełnią, i wyrażanie stwierdza że religia nie jest przyrodzoną cechą natury ludzkiej, ponieważ są społeczeństwa które nie znają religii ( nie zetknęły się nigdy z religią), ( np. takie społeczeństwo chciał stworzyć Stalin). Funkcje kapłańskie są rozproszone, a zdaniem Spencera instytucje kościelne i polityczne biorą początek w samych ludziach(uczuciach, czci )
Zróżnicowanie następuje wówczas gdy dwie struktury oddzielają się od siebie
KONKORDAT - rozdzielenie państwa od kościoła.

ALEXIS DE TOCQUEVILLE - (TOKWIL) 1805-1859, francuz
Jest znany jako autor dzieł takich jak ,,O DEMOKRACJI W AMERYCE "
,,DAWNY USTRÓJ I REWOLUCJA "
Jest autorem obszernych rozważań filozoficznych i rzadko komentował swoją praktykę badawczą
Nie wypowiadał się na temat życia społecznego w ogólności
Uczestniczył w polityce zwłaszcza w okresie ,,Wiosny Ludów"
W swoim dziele ,,O DEMOKRACJI W AMERYCE ",poddał analizie społeczeństwo Północnej Ameryki, z punktu widzenia wzajemnych zależności (praw, polityki, obyczajów, myśli, gospodarki życia rodzinnego sposobu uprawiania władzy i nauki, a także podziału bogactw)

Głównie interesowały Go procesy przekształceń społeczeństw arystokratycznych w społeczeństwa demokratyczne.
Zauważał On, że ludzie będą różnić się między sobą np.: zdolnościami, wykształceniem zamożnością, ale różnice te wynikają nie z przynależności klasowej, tylko zależy to od jednostki( Inaczej mówiąc w demokracji nie dziedziczy się swojej wyższości czy niższości lub pozycji ,nie ma przywilejów, a jeżeli innym się żyje lepiej lub gorzej jest to zasługa jednostki
Takie społeczeństwo charakteryzuje daleko posunięty indywidualizm.
Zauważa On że grupy do jakich należy jednostka ,są zbyt liczne i płynne aby mogła ona widzieć w nich ostoję mądrości. Społeczeństwo takie – demokratyczne - daje możliwość awansu społecznego i jest dla wszystkich otwarte.
Zwrócił uwagę na osłabienie więzi międzyludzkich, a także na rywalizację .
Indywidualizm zbliża ludzi i upodabnia się do ludzi, ale ma też tendencję do izolacji.
Przedstawiona wizja społeczeństwa demokratycznego przez A.Tequvile nie stanowiła jednego atutu tego badacza. Jeszcze bardziej odkrywcze było stwierdzenie w nowoczesnych społeczeństwach ,,ATOMIZACJI", silnej tendencji do centralizacji, uważał że centralizacja jest instynktem demograficznym i wydobył na jaw wewnętrzne sprzeczności tkwiące w haśle :,,WOLNOŚĆ, RÓWNOŚĆ BRATERSTWO"
Wprowadzenie równości nie daje żadnej gwarancji wolności i może być przyczyną nowego despotyzmu.
Autor ten społeczeństwo demokratyczne nie widzi jako istnienie równości czy wolności absolutnej ale zwraca uwagę na mechanizmy kontroli społecznej .
W społeczeństwie takim ludzie są równi, ale każdy dba o swoje interesy .
W całym społeczeństwie ludzie upodobniają się do siebie, natomiast w warstwie industrialnej coraz bardziej się różnicują.
Autor ten zwraca uwagę iż ludzie, członkowie społeczności nie buntują się przeciw państwu tak długo jak długo nie narusza ono umiłowania równości.
W demokratyzacji widzi On proces nieodwracalny. Jego dzieło znalazło kontynuatorów wśród socjologów XIX wiecznych.

GEORG SIMMEL(1858-1918) Niemiec, z pochodzenia żyd
Miał ogromny wpływ na socjologię amerykańską, ale też na socjologię w ogóle.
Simmel stworzył TEORIĘ RZECZYWISTOŚCI SPOŁECZNEJ, która była bardzo złożona i wyrafinowana .
W Jego dorobku można wyróżnić 4 płaszczyzny zainteresowań:
1. założenia w skali mikro ( psychologiczne składniki życia społecznego)
2. w nieco większej skali (stosunki interpersonalne )
3. struktura społecznego i kulturalnego ,,ducha" współczesnych im czasów
4. metafizyczne zasady życia
BADANIE FORM USPOŁECZNIENIA
Abstrakcja naukowa wykreśla linię biegnącą przez całokształt zjawisk społecznych
Linia ta wydziela zjawiska socjologiczne ale też fakty społeczne, bierze się pod uwagę np. podział pracy, rywalizację naśladownictwo konsolidacje czy religie.

MYŚLENIE DIALEKTYCZNE
Sposób w jaki badacz traktował wzajemne stosunki między trzema 3 poziomami rzeczywistości społecznej, nadaje jego socjologii charakter dialektyczny. Choć Marks i Simmel posługiwali się dialektyką podobnie- istnieją między nimi istotne różnice .
Najważniejsza polegała na tym ,że każdy z nich skupiał uwagę na odmiennych aspektach życia, czy świata społecznego, i przedstawiał odmienną wizję przyszłości społeczeństw. ( nie podzielał optymistycznej wizji upatrywanej w rewolucji Marksa).
Mówił i pisał że bliższa jest mu wizja Weberowska ,,żelaznej klatki człowieka "

KULTURA
Zdaniem tego badacza ,struktury społeczne i wytwory kulturowe, oddziaływają na ludzi a także im zagrażają
Simmel wprowadza różnice między kulturą indywidualną a kulturą obiektywną. Na kulturę obiektywną składa się to co ludzie wytwarzają- sztuka nauka, filozofia,
a kultura indywidualna(subiektywna) to zdolność człowieka do wytwarzania, przyswajania i kontrolowania elementów kultury obiektywnej.
Simmel uważał że elementy kultury zyskują własną tożsamość i logikę
Simmel napisał m.in. dzieło pt: ,,FILOZOFIA PIENIĄDZA" , najbardziej interesował się konfliktami i sprzecznościami między jednostką a konstruowanymi przez nią większymi strukturami społecznymi
Simmel zajmował w niektórych stanowisko takie jak Marks, i posługiwał się pojęciem fetyszyzacji towarów dla zobrazowania oddzielenia ludzi od ich wytworów (wyrobów)
Kwestia ,,BARDZIEJ ŻYĆ CZY COŚ WIĘCEJ MIEĆ "

PSYCHOLOGIZM SOCJOLOGII

Duży wkład do socjologii włożyli psycholodzy m.in. FREUD SYGMUNT(1856-1939), z pochodzenia był Niemcem (narodowość żydowska).
Na stałe związany z uniwersytetem w Wiedniu.
Znany jest przede wszystkim z psychoanalizy. Zajmował się m.in. leczeniem psychonerwic. Studiował m.in. we Francji ed, ego, libido
Pod wpływem nauki we Francji i w krajach Benelux (Belgia, Holandia ) zaczął stosować na szeroką skalę psychoanalizę w rozwiązywaniu psychoz.
W jego dziełach znalazły się IMPLIKACJE SOCJOLOGICZNE- pomimo tego że nie był socjologiem. Owe treści odnosiły się do 2 aspektów:
1. Interesował się rosnącym czynnikiem psychiki ludzkiej i jaki wpływ wywiera na osobowość z upływem lat człowieka, w życiu psychologicznym jednostki inny człowiek pojawia się jako wzór , obiekt, pomocnik przeciwnik.
2. Posługując się analogią między rozwojem indywidualnym a rozwojem masy, Freud podejmował wyjaśnienie się zachowania zbiorowego ludzi za pomocą cech psychiki indywidualnej
Fundamentem całej teorii Freuda ,było odkrycie iż procesy duchowe są w swej istocie nieświadome.
Procesy zaś świadome stanowią jedynie poszczególne akty i części całego życia psychicznego.
W swojej teorii dotyka pojęcia ,, instynktu" i ,, popędu ",czy też ,, libido" -utożsamiane początkowo z popędem seksualnym.
Z początku Freud miał wyobrażenie o człowieku jako o maszynie, która porusza się od wewnątrz poprzez energię instynktów ( człowiek w niektórych sytuacjach chce dać upust swym instynktom )
Jednostka ludzka kieruje się jedynie zasadą przyjemności, czyli dążenia do satysfakcji, która wynika z zaspokojenia potrzeb. Ta koncepcja niezmiernie prosta- człowieka jako istoty kierującej się instynktem zwierzęcia ,nigdy do końca nie została u Freuda zarzucona.
Freud uwzględniał w dużym stopniu czynniki społeczne kształtujące charakter człowieka.
Bardzo wielką uwagę, przywiązywał do przyjemności. Mówił że w fazie pierwotnej człowiek nie jest związany z nikim, dopiero wtórnie zostaje zmuszony lub skuszony do nawiązywania stosunków z innymi ludźmi.
Teoria osobowości Freuda ,tak samo jak inne jego koncepcje, poddaje się wielu interpretacjom. Należy jednak stwierdzić że internalizacja środowiska socjo-kulturowego jest podstawą, rdzeniem osobowości ludzkiej.
Freud u podstaw swej teorii kultury widział:
a) natura ludzka jest zła, to też kiedy warunki sprzyjają agresji, wówczas pojawia się ona spontanicznie demaskując człowieka jako dziką bestię niezdolną do zabijania i oszczędzania osobników z tego gatunku

b) instynkty i popędy ludzkie są niezmienne i niezniszczalne, a zawarta w nich energia jest wielkością stałą, to też możliwa jest nie zasadnicza przemiana człowieka lecz co najwyżej zmiana form przejawiania jego trwałej natury.
Freudowska refleksja o kulturze i człowieku, dotyczyła tego że kultura oznacza dla człowieka deprywację i samorealizację( w niektórych przypadkach ludzie mogą prowadzić życie samotnicze z uwagi iż kultura ich za bardzo obciążyła)

Freudowska refleksja o kulturze rozwijała się niewątpliwie w cieniu ewolucjonizmu.
W rozważaniach socjologicznych Freuda było wiele poglądów odrzuconych, nie mniej jednak trudno zaprzeczyć, że niektóre Jego poglądy przetrwały do dnia dzisiejszego: m.in. ten że rozumienie życia społecznego i psychicznego, to coś bardziej szerszego od świadomości poszczególnych jednostek. Człowiek okazał się w świetle psychoanalizy istotą nieporównywalnie bardziej złożoną niż sądzono w XIXw., a także z uwagi na pogląd iż osobowość ludzka ma swoją społeczną historię, to też zrozumienie zachowania się jednostki, wymaga uwzględnienia nie tylko jej miejsca w strukturze społecznej, ale tak że jej cech wrodzonych.

PARETO VFD -(1848-1923)Z pochodzenia Włoch. Ekonomista i myśliciel społeczny. Pozostawił bogatą spuściznę, a niektóre Jego dzieła ,są przydatne w socjologii
Znaczenie Pareto dla socjologii, było związane z Jego psychologistyczną teorią działania ludzkiego oraz wprowadzenia do nauk społecznych wielu bardzo ważnych kategorii teoretycznych (równowaga społeczna, elita, system społeczny)
Znaczenie i sposób myślenia Pareta ukształtowała się na naukach ścisłych. Wciągu swego życia zasadniczo zmienił życiowe poglądy np. porzucił wiarę w postęp oraz ideały liberalne i pozostał do końca wyznawcą pozytywizmu .
W ekonomi politycznej Pareto widział naukę przyrodniczą i twierdził że jest nie tylko podobna do mechaniki, ale jest nawet rodzajem mechaniki.
Rozwój społeczeństwa ludzkiego odbywa się wg. stałych praw (prawa fizyki).W związku z tym zaliczany jest przez niektórych badaczy do szkoły
,, mechanistycznej".
Pareto analizował zachowania ludzkie o działaniach paralogicznych, w Jego elitarnej filozofii społecznej znikają ślady wiary w powszechne oświecenie, które wszystkich ludzi uczyni z czasem racjonalistami. Co innego nauka a co innego pragmatyzm społeczny(życie społeczne),który rządzi się swymi własnymi irracjonalnymi zasadami.
Tak więc pozytywizm Pareta nie był programem wielkiej społecznej reformy, lecz służył raczej utwierdzaniu przekonania o jej niemożności.

EMANCYPACJA W SOCJOLOGII

Kwestiami emancypacji w socjologii zajmowało się wielu badaczy m.in. Durhaim, Marks, Weber, Spencer i inni.
Myśl emancypacyjna jeśli chodzi o socjologię- nauki społeczne, zaczęła zaznaczać się w poł. XIXw, głównie w Stanach Zjednoczonych.
Było to spowodowane dopuszczeniem w debacie publicznej kobiet do głosu, na fali ruchu feministycznego.

HARIETTA MARTINEAU (1802-1876)
Z pochodzenia angielka ,należała do pisarek powieści, później zajęły ją tematy socjologiczne. W jej zainteresowaniach znalazły się kwestie takie jak :Społeczne życie w społeczeństwie(wzory, przyczyny, konsekwencja, problemy)
w kwestiach odnoszących się do państwa ,a także przemian demokratycznych czy polityczno -kulturowych.
W odróżnieniu od Comta i Spencera, nie zajmowała się tworzeniem modelu idealnego społeczeństwa. Dużo czasu poświęciła zainteresowaniem życiu kobiet, podróżowała po Bliskim Wschodzie , W. Brytanii, St. Zjednoczonych, i na tej podstawie powstało bardzo wiele książek odnoszących się do problematyki feministycznej( uważa się ją jako twórczynię Socjologii Feministycznej)
Badała kwestie:
• równouprawnienia
• zniesienia niewolnictwa
• pozycji kobiety w rodzinie i jej obowiązkami
Interesowały ją też kwestie :
• małżeństwa
• rodziny
• przemocy w rodzinie
• prostytucji kobiet
• ciężka fizyczna praca kobiet za którą otrzymywały za niskie wynagrodzenie
• kwestie pracowników najemnych do fabryk
• mówiła o podwójnym wyzysku, uwarunkowanym położeniem klasowymi płcią kulturową(np. służące)
Interesowały Ją również kwestie znaczenia płci w kulturze społecznej społeczeństw.

CHARLET GILMAN(1860-1935)
Była działaczką i organizatorką ruchu kobiecego, bardzo popularną prelegentką, i wydawała czasopisma o kobietach.
Zwiedziła całą Europę i Stany Zjednoczone, i tam osiadła na stałe.
Zajmowała się pojęciem płci kulturowej , a także rolą socjokulturową kobiety, oraz emocjonalnością seksualną. W tym kontekście badała stratyfikację społeczną (umiejscowienie jednostki na drabinie społecznej) społeczeństwo podzieliła na dwie klasy:
1. panujący panowie
2. kobiety całkowicie podporządkowane mężczyznom i pozbawione władzy tzw. układ płciowo-ekonomicznym.
Napisała wiele książek, a wśród nich popularność przyniosła Jej książka
pt. ,,Kobiety i ekonomia"

INTERAKCJONIZM SYMBOLICZNY

GERARD HERBERT MEAD (1863-1931)
Amerykanin, interesował się znaczeniem słów i gestów. Rozwinął i zapoczątkował pojęcie interakcjonizmu symbolicznego
Związał się z Uniwersytetami w Chicago i Harwardzie.
Interesowały Go kwestie odnoszące się do filozofii socjologii i psychologii.
Wydał pracę pt. ,,Umysł, osobowość i społeczeństwo "

Niektóre kwestie odnoszące się do interakcjonizmu symbolicznego opisywał MAX WEBER- twórca teorii działań społecznych.
Późniejszym uczniem i badaczem interakcjonizmu symbolicznego był: ERWIN GOFFMAN- Świat jest teatrem, a ludzie aktorami odgrywającymi swoje określone role, po czym schodzą ze sceny i widowni.
MEADA interesowało jaką rolę odgrywają sygnały i gesty w interakcji międzyludzkiej.
Mead uważał że ta interakcja zachodzi gdy:
1. jeden organizm wysyła znaki, wykazujące aktywność w swoim środowisku
2. inny organizm widzi te znaki i reaguje na nie poprzez zmianę swego postępowania, bądź wysyłania własnych znaków.
3. pierwszy organizm rozpoznaje te znaki i pod ich wpływem zmienia
swoje działanie
Mead zaobserwował że zdolność do odczytywania symboliki gestów pozwala człowiekowi na wchodzenie w rolę(czyli przyjmowanie czyjejś roli),kładzie nacisk na umysł i osobowość ludzką . W niektórych sytuacjach ludzie mogą inaczej wchodzić w te role, przy czym kierują się tutaj różnymi powodami.

TRZY ZASADY PERCEPCJI SPOŁECZNEJ

1. RZECZ NIE W TYM CO MÓWIMY, LECZ CO INNI SŁYSZĄ
2. RZECZ NIE W TYM CO ROBIMY , LECZ CO INNI WIDZĄ
3. NIE RZECZ W TYM CO MAMY NA MYŚLI, LECZ CO INNI ROZUMIEJĄ

Społeczne działania są zawsze interakcyjnymi relacjami pomiędzy jednostką lub grupami, które są wzajemnie na siebie nastawione i których działanie nawzajem na siebie wpływa, co może wywoływać efekty w postaci działań innych ludzi.
Działanie grupowe (kolektywne) podejmowane są przez ludzi wtedy gdy wszyscy zamierzają osiągnąć identyczny cel, jednakże ich przebiegu nie jesteśmy w stanie przewidzieć z uwagi na fakt gdyż podobnie jak w przypadku działania indywidualnego ścieżka do celu odkrywana jest w trakcie jego realizacji.
Działania kolektywne wymagają nieustannego komunikowania się.
Stworzony przez Meada obraz świata społecznego , można pogrupować na zagadnienia:
1. Rzeczywistość społeczna to ciągły proces wspólnego działania i współdziałania(interakcji), aktywno-poznawczych podmiotów ludzkich
2. Świat ludzki jest przede wszystkim środowiskiem symbolicznym ,aktywnie poznawczym i ciągle przekształcanym przez uczestników życia społecznego
3. Każdy akt społecznej komunikacji zawiera w sobie nie tylko porozumiewanie się ale i wzajemne interpretowanie przez partnerów- celów i intencji drugiej strony
4. Człowiek działa zatem zawsze na podstawie własnej definicji sytuacji, która nie zawsze musi być odzwierciedleniem sytuacji rzeczywistej .
W nurcie interakcjonistycznym zauważalne jest ujęcie dramaturgiczne(w ujęciu E.Goffmana ,,Człowiek w teatrze życia codziennego ".

PRAGMATYZM W UJĘCIU JAMESA
Pragmatyzm wziął początek z empiryzmu angielskiego i XIX wiecznej Psychologii
Powstał jako reakcja na panujący pod koniec XIX wieku w USA- racjonalistyczny idealizm
Główni przedstawiciele to:
1. WILIAM JAMES
2. THOMAS
Pragmatyzm zakładał użyteczność kryteriów prawdziwości sądów i pojęć (np;naukowych ,religijnych ) czy innych nauk, które opierają się na TEORII PRAWDY.
James podzielił psychologię doświadczalną na elementy takie jak: wrażenie ,wyobrażanie czy myśli.
Interesowały go kwestie dotyczące nawyku , instynktu i jaźni społecznej.
Rola Jamesa jako inicjatora oryginalnego kierowania myśli socjologicznej, polegała na tym iż uczynił On problemem jednostkę ludzką uczestniczącą w procesie społecznej interakcji
Autor odkrył że badanie procesów społecznych musi być zarazem badaniem procesu stawania się jednostki ludzkiej, która dopiero w procesie interakcji zdobywa swe zasadnicze wartości i właściwości( James patrzył na indywidualizm jednostki)
Kwestie dotyczące braku instynktów.
Pojęcie nawyku zajmuje centralne miejsce w psychologii Jamesa.
Wyuczony ,, nawyk "jest kołem zamachowym społeczeństwa
W Jego koncepcji człowiek jest integralną częścią środowiska, a ono samo nie jest mu czymś danym i pozostający poza kontrolą ludzką, lecz ulega nieustannie zmianom.
Głównym motorem jest tutaj aktywność ludzi.
Dotykał On zagadnień odnoszących się do instynktów i twierdził:
człowiek różni się od stworzeń niżej stojących - całkowitym brakiem instynktów, a także że u człowieka instynkty zanikają w miarę kształtowania się nawyków.
Wybór bodźców instynktów ,uzależniony może być od typu społeczeństwa w którym jednostka żyje.
Typy osobowości nie należy traktować jako gotowych struktur które determinują postępowanie jednostki.

FLORIAN ZNANIECKI I THOMAS
Twierdzili że nauka społeczna powinna :
• Opierać się na metodycznie prowadzonych badaniach
• Kierować się określoną koncepcją procesu społecznego jako całości
• Rozpatrywać wszelkie fakty z innymi faktami np; z kulturą , religią i.t.d.
• Przyjąć założenie że wpływ warunków na jednostki i jednostek na warunki wymaga dogłębnego zbadania i nie mamy tu do czynienia z prostą zależnością lecz ze skomplikowanym procesem wzajemnego oddziaływania.

WILIAM IZAAK THOMAS(1863-1947)
Był związany z Uniwersytetem w Chicago, rozpoczął Swoje badania od psychologizmu.
Początkowo zajmował się społeczeństwami pierwotnymi.
Razem z Florianem Znanieckim napisał dzieło:
,,CHŁOP POLSKI W EUROPIE I AMERYCE "
Dotykał pojęć jak : kontrola ; kryzys, w którym upatrywał ostateczny rachunek wszelkich zmian jakim podlega jednostka, a umysł ludzki rozwija się jako organ manipulacji, adaptacji i kontroli.
Myśl socjologiczna Thomasa , ukształtowała się ostatecznie dopiero wtedy gdy zajął się badaniem społeczeństw współczesnych np: emigranci polscy którzy osiedli w USA.

JOHN DEVEY (1859-1952)
Amerykanin związany z Uniwersytetem w Chicago, odegrał decydującą rolę w procesie powstawania pragmatyzmu społecznego, który oddziaływał na rozwój socjologii i psychologii społecznej.
Jego działalność badawczą możemy streścić następujący:
• Zawierała ona dyrektywę rozpatrywania działalności organizmu jako całościowego procesu , którego rozbiór na poszczególne elementy- prowadzi nieuchronnie do deformacji opisu zachowania się ludzkiego.
• zaleca rozpatrywanie ludzkiego doświadczenia i zachowania , z punktu widzenia funkcji jakie poszczególne reakcje organizmu pełnią w procesie przystosowania się do środowiska ,i sprawowanie nad nim kontroli.

SZKOŁA CHICAGOWSKA

R.E. PARK - CHICAGO
R.S. LYND - MIDDELTON
W.L WARNER- YANKEE CITY

ROBERT E. PARK (1864-1944)
Uważany za twórcę ,,szkoły chicagowskiej".
W 1892 powstał Wydział Socjologii i Antropologii.
Park w 1915 r. zapoczątkował ze swoim zespołem badaczy ,problem badania urbanizacji miasta Chicago (badania w szkole istniały do połowy lat 30 ).
Głównym tematem badań skupionych wokół szkoły chicagowskiej, była kwestia urbanizacji miast w USA, wraz z jej wielorakimi konsekwencjami społecznymi.
Nikt wcześniej w socjologii nie zajmował się tak dokładnie problemami wynikającymi z urbanizacji i industrializacji wielkiej przestrzeni miejskiej.
Park twierdził że :
lustracja socjologiczna różni się od społecznej, ponieważ stara się odkryć jak społeczeństwo ludzkie funkcjonuje, nie zaś tylko ujawnić zjawiska patologiczne i wskazać ich przyczyny.
Przedstawiciele Szkoły Chicagowskiej chcieli być przede wszystkim empirykami a nie teoretykami (chcieli prowadzić badania w terenie ).
Sam Park nie napisał żadnych książek socjologicznych. Stawiał wiele hipotez, które nie zawsze były weryfikowane przez badacza.
Uczeni skupieni wokół szkoły - posługiwali się różnymi technikami badawczymi .
Najlepszą metodą była tzw. metoda monograficzna, która polegała na intensywnym badaniu stosunków i procesów występujących w pojedynczym przypadku (badacz wybiera grupę lub aspekt zachowania się grupowego, odpowiednio stawia do tego problem, po czym studiuje jego rozwiązanie z wielu punktów widzenia.)
Sam park w swoich badaniach prowadził wielką dysproporcję, zarówno jeżeli chodzi o stawianie hipotezy, a także narzędzia badawcze .
Bazował na :
• własnej obserwacji życia społecznego
• anonsach i wiadomościach prasowych
• niesprawdzonych do końca uogólnień innych uczonych
Badacz ten dążył do przezwyciężenia opozycji pomiędzy koncepcjami społeczeństwa i człowieka ( polemizował pod tym względem z pracami Comte, Marksa, Spencera, Durkhaima)
Interesowały go kwestie dotyczące :
• konkurencji (rynek ekonomiczny)
• konflikt.

ROBERT S. LYND (1892-1970)
Pochodził ze Szkoły Chicagowskiej i wraz ze swoją żoną Helen oraz innymi badaczami prowadził na szeroką skalę badania socjologiczne, patrząc trochę odmiennie niż Park na potrzeby urbanizacji.
Głównie opierał się na założeniach antropologicznych i wprowadził tzw. ,,eksperyment", który polegał na zapoczątkowaniu społecznej antropologii współczesnego życia( brał pod uwagę -zdobywanie środków do życia
-utrzymanie rodziny
-zagospodarowanie czasu wolnego)
Lyndowie interesowali się kwestiami:
• aktywności społecznych(udzielanie się organizacji związkowych itp .)
• praktyki religijne
• rolą socjalizacji w rodzinie(dzieci)
Prowadzili badania na przykładzie miasta Muncie -małe miasteczko, które na przestrzeni 10 lat ,z uwagi na odkrycie ropy nafty, zmieniło się na bardzo duże miasto (napływ ludności celem zarobku} 1920-1930-35).
Nie starali się uchwycić całego bogactwa i różnorodności procesów społecznych, lecz narzucili sobie tzw. ,,metaforę laboratorium.

R.S. Lynd (1892-1970)
Wraz z swoją żoną Helen Lynd ale także z innymi współpracownikami prowadził badania socjologiczne na szeroką skalę. Patrzył odmiennie niż Park na problemy urbanizacji. Głównie opierał się na założeniach antropologicznych i wprowadził tzw. „eksperyment”, który polegał na zapoczątkowaniu społecznej antropologii współczesnego życia.
Brał pod uwagę zdobywanie środków do życia, środków utrzymania rodziny, zagospodarowanie czasu wolnego. Interesowały ich kwestie aktywności społecznych (udzielanie w organizacji pozarządowych, zrzeszenie w partie polityczne), praktyki religijne, kwestie roli socjalizacji w rodzinie.
Prowadzili badania na przykładzie miasta Munice (bardzo malutkie miasteczko), które z uwagi na odkrycie gazu i ropy w okresie 10 lat przekształciło się z osady 6 tys. w 35 tys.
Lyndonowie nie starali się uchwycić całego bogactwa i różnorodności procesów społecznych lecz narzucili sobie tzw. „metaforę laboratorium”.

WILIAM LOYD WARNER (1898-1970)
Podjął drobiazgowe badania na przykładzie miasta Newbury Port (w stanie Masachiuset)
Zasłynął 5-cio tomowym dziełem w którym opisywał wraz z współpracownikami drobiazgowe studium na przykładzie miasta Newbury Port, i zakładów przemysłowych w oparciu o badania Eltona Mayo, ( który zapoczątkował w nich badania psychologiczne, badał np; ile razy pracownik wykonuje zbędnych ruchów np. przy toczeniu kiedy po utoczeniu rzeczy podchodzi parę kroków ,aby wziąć nowy materiał do toczenia ,badał higienę pracy ,interesował się śr. czystości ),postulowali przeprowadzenie badań przemysłowych , prowadzonych w szerszym kontekście pracy ludzkiej.
Pobyt Warnera w Australii , zaowocował tym że wykorzystał badania i umiejętności z Australii do badań społecznych w Ameryce.

William Loyd Warner (1898-1970)
Podjął drobiazgowe badania na przykładzie miasta Newbury Port (w Stanie Massachusetts)
Zasłynął 5-cio tomowym dziełem, w którym opisywał wraz ze swoimi współpracownikami drobiazgowe studium na przykładzie Newbury Port.
Warner był pod wpływem prac Eltona Mayo, gdzie postulowali przeprowadzenie badań przemysłowych prowadzonych w szerszym kontekście pracy ludzkiej.
Wykorzystał on zdobyte w Australii umiejętności do badań społeczeństwa amerykańskiego.

LUDWIK GUMPLOWICZ (1838-1909)
Jest znany w socjologii , ale nie występuje na świecie jako polski socjolog, tylko jako socjolog austriacki. Był pod wpływem prac Comta ,Spencera, Marksa i Chalduna. Zajmował się funkcjonalizmem kulturowym. Ład społeczny trwa(oparty jest na instytucjach zwyczajowych, nie dzięki żadnym uregulowaniom tworzonym przez prawo i istnienie władzy odgórnej , ale przede wszystkim dzięki podzielaniu przez członków danej zbiorowości tych samych wyobrażeń(przedstawień zbiorowych).
Ponieważ owe utrwalone w zbiorowej pamięci tradycje, obyczaje, normy przetrwały ponieważ pełniły jakieś ważne dla całej społeczności funkcje. Ten nurt antropologiczny uzyskał w socjologii nazwę funkcjonalizmu kulturowego.

Ludwik Gumplowicz (1838-1909)
Jest znany w socjologii. Nie występuje w socjologii polskiej tylko w austriackiej. Był pod wpływem prac Comte’a, Spencer’a, Marks’a a także świeżo odkrytych prac Abd ar-Rahman Ibn Chaldun’a
Zajmował się funkcjonalizmem kulturowym.
Ład społeczny oparty jest na instytucjach zwyczajowych nie dzięki żadnym uregulowaniom tworzonym przez prawo i istnieniu władzy odgórnej ale przede wszystkim dzięki podzieleniu przez członków danej zbiorowości tych samych wyobrażeń (przedstawień zbiorowych).
Owe utrwalone w zbiorowej pamięci tradycje, obyczaje, normy przetrwały ponieważ pełniły jakieś ważne dla całej społeczności funkcje to nurt antropologiczny uzyskał nazwę w socjologii funkcjonalizmu kulturowego.

POLSCY MARKSIŚCI

Na przełomie XIX i XX w. wiele polskich uczonych którzy zdobyli wykształcenie zarówno w Niemczech czy Rosji bądź Austrii osiadło na tamtych terenach a w związku z tym nowe nurty polityczne takie jak komunizm i socjalizm były obecne w ich dziełach.
Polscy marksiści.
Na przełomie końca XIX i XX wieku wielu polskich uczonych, którzy zdobyli wykształcenie zarówno w Niemczech czy też w Rosji bądź w Austrii osiadło na tamtych terenach a w związku z tym nowe nurty polityczne jakim był komunizm, socjalizm był obecny w ich dziełach.

KAZIMIERZ KELLES KRUZ ( 1872-1905)
Urodził Sie na Lubelszczyźnie. W 1893 mając 21 lat został członkiem międzynarodowego instytutu socjologii. Polski socjalista, filozof, socjolog i pedagog. Zajmował sie sytuacją ludzi wsi (socjologia wsi).

W 1893 r. mając 21 lat został członkiem Międzynarodowego Instytutu Socjologii. Polski socjalista, filozof, socjolog i pedagog. Wszystkie wakacje spędzał na wsi gdzie prowadził swoje badania. Zajmował się badaniem sytuacji ludzi na wsi. Bardzo go interesowało co pisał Marks, Engels.

LUDWIK KRZYWICKI(1859-1941)
Polski myśliciel marksistowski, socjolog, ekonomista i pedagog, prekursor i jeden z twórców polskiej socjologii. po odzyskaniu niepodległości przez Polskę związał Sie z Uniwersytetem Warszawskim i Instytutem gospodarstwa społecznego. w swoich pracach zajmował się teoria rozwoju społecznego analizą mechanizmów zmiany społecznej i badaniami formacji społeczno-ekonomicznych. (badaniami społeczeństw od chłopa po kapitalistę i przedsiębiorcę) . autor ten należał do pierwszego pokolenia uczniów Karola Marksa i jego nauce pozostał wierny do zakończenia życia. w Marksizmie dostrzegał głównie teorię i metodę badań społecznych.

Polski myśliciel marksistowski, socjolog, ekonomista i pedagog. Prekursor i jeden z twórców polskiej socjologii. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę związał się z Uniwersytetem Warszawskim i z Instytutem Gospodarstwa Społecznego.
W swoich pracach zajmował się przede wszystkim teorią rozwoju społecznego, analizą mechanizmu zmiany społecznej i badaniami formacji społeczno-ekonomicznych, badaniami społeczeństwa czy klasy od najniższej – chłopów do kapitalistów.
Krzywicki należał do pierwszego pokolenia polskich uczniów Karola Marksa i nauce jego pozostał wierny do końca życia. W marksizmie dostrzegał głównie metodę i teorię badań społecznych.

Pierwsza Szkoła Chicagowska
Twórcą tzw. „Szkoły Chicagowskiej” był Robert S. Park (1864-1944) Powstała w 1915 roku.
- po pierwsze – w 1892 r. powstał Wydział Socjologii i Antropologii,
- po drugie – Park w 1915 r. zapoczątkował ze swoimi współpracownikami problem badania urbanizacji miasta Chicago (badania te były robione do połowy lat 30-tych).
Głównym tematem badaczy skupionym wokół szkoły chicagowskiej była kwestia urbanizacji miast USA wraz z jej wielorakimi społecznymi konsekwencjami.
Nikt wcześniej w socjologii nie zajmował się tak dokładnie problemami wynikającymi z urbanizacji i industrializacji wielkich przestrzeni miejskich.
Park twierdził, że lustracja socjologiczna różni się od społecznej ponieważ stara się odkryć jak społeczeństwo ludzkie funkcjonuje, nie zaś tylko ujawnić zjawiska patologiczne i wskazać ich przyczyny.
Przedstawiciele Szkoły Chicagowskiej chcieli być przede wszystkim empirykami a nie teoretykami (chcieli prowadzić badania w terenie).
Sam Park nic nie napisał jeśli chodzi o teorię. Stawiał bardzo dużo różnych hipotez, które nie zawsze były weryfikowane przez jego badania empiryczne.
Hipoteza – przypuszczenie lub domysł.
Uczeni skupieni wokół tej szkoły posługiwali się różnymi technikami badawczymi. Najlepszą metoda była tzw. metoda monograficzna. Polegająca na intensywnym badaniu stosunków i procesów występujących w pojedynczym wypadku (badacz wybiera grupę lub jakiś aspekt zachowania się grupowego, odpowiednio stawia do tego problem, po czym studiuje go z wielu punktów widzenia).
Sam Park w swoich badaniach prowadził bardzo wielkie dysproporcje zarówno jeśli chodzi o stawiane hipotezy a z drugiej strony narzędzia badawcze. Bazował na własnej obserwacji życia społecznego. (w Anonsach czy w wiadomościach prasowych nie sprawdzonych do końca uogólnień innych uczonych).
Park dążył do przezwyciężenia opozycji pomiędzy koncepcjami społeczeństwa i człowieka (Polemizował pod tym względem z pracami Comte’a, Spencer’a, Marks’a, Durkheim’a). Interesowały go też kwestie dotyczące pojęcia konkurencji. Następnym zagadnieniem, które go interesowało był konflikt (konkurencja). Przetrwanie o byt w sferze ekonomicznej – rynek

 » 

Eseje i Opracowania... Wypracowania też.

Referat na zaliczenie przedmiotu "koncepcje integracji europejskiej" o Paneuropie.

Idea zjednoczenia Europy nie jest pomysłem XX wieku, nie pochodzi też wyłącznie od hrabiego Kalergi. Na dzieje tej idei składają się głównie znaczące nazwiska w historii kultury i nauki i to już począwszy od XIV wieku. Jego poprzednikami na gruncie ideowym byli Dante i Kant i Saint-Simon nadworny historyk Napoleona, filozof, wolnomularz i socjalista utopijny, Novalis a właściwie Georg Philipp Friedrich Freiherr von Hardenberg wybitny niemiecki poeta doby romantycznej a przed nim i Wolter i Jeremy Bentham angielski prawnik, filozof i ekonomista, prekursor pozytywizmu prawniczego, jeden z głównych przedstawicieli liberalizmu, twórca utylitaryzmu i V. Hugo pisarz i dramaturg ery romatyzmu i ks. de Saint Pierre przyrodnik, uczeń Rousseau oraz William Penn – przywódca kwakrów, prawnik i założyciel kolonii Pennsylvania. Kwakrzy zwani "Dziećmi Światła" a od 1665 r. "Stowarzyszeniem przyjaciół" odrzucali służbę wojskową, bowiem, jak większośc unitarian są pacyfistami i rozrywki, jak inni purytanie. Kwakrzy niemal od początku przysparzali kłopotów władzom brytyjskim. Nierówność wobec prawa ludzi różnego wyznania była wówczas czymś powszechnym, np. Penn został wyrzucony z Oxfordu, bo mogli tam uczęszczać tylko anglikanie. Penn był wielokrotnie w młodości aresztowany i sądzony za walkę o wolność wyznania i słowa jeszcze w czasie, gdy sam do kwakrów nie należał. Z jego nazwiskiem wiąże się przełom w historii prawa brytyjskiego, bo dzięki jego sprawie nastapiło ustalenie pełnej niezawisłości wyroków sądów przysiegłych. W czasie procesu przysięgli uznali niewinność Penna a sędzia zagroził im aresztem, jeśli nie zmienią zdania, jednak oni podtrzymali swą opinię i wszyscy zostali aresztowani. W apelacyjnym procesie uznano, że sądzia nie ma prawa aresztować przysięgłych, kiedy wyrokują inaczej, jak on sam by zrobił. Następnie Giuseppe Mazzini, włoski dziennikarz i bojownik demokratyczny uważany za zwolennika Europy Narodów przeciwstawionej Europie Monarchów. Całe życie poświęcił idei wyzwolenia narodów Europy. Był autorytetem moralnym dla kolejnych pokoleń spiskowców. W 1830 został aresztowany a po kilku miesiącach więzienia udał się na emigrację do Szwajcarii a następnie Anglii, gdzie spotkał się z Lajosem Kossuthem. Później powrócił do Włoch pod przybranym nazwiskiem. Jako niezłomny republikanin nie uznał Królestwa Włoskiego. "Zwycięski rewolucjonista przestaje być rewolucjonistą" - ostrzegał. Mazzini należał do masonerii. Utrzymywał ścisłe kontakty z Albertem Pikeiem również masonem, który z kolei dążył do rozłamu Stanów Zjednoczonych Ameryki. Z Garibaldim stanął na czele powstania, które wybuchło w ramach Wiosny Ludów. Pod hasłem zjednoczenia ziem włoskich rozpoczęli walkę o wyzwolenie spod panowania austriackiego.
W tym bogatym drzewie genealogicznym myślicieli prozjednoczeniowych jest także wcale pokaźna gałąź polska: Stefan Buszczyński, historyk z krakowskiej Akademii Umiejętności, republikanin, przekonujący w swoich dziełach, że jedynym sposobem na utrzymanie przodującej cywilizacyjnej roli Europy jest stworzenie federacji europejskiej na wzór Stanów Zjednoczonych Ameryki. A. Mickiewicz, Stanisław Staszic, ksiądz, filozof i tłumacz, geograf, geolog, działacz oświeceniowy, reformator szkolnictwa, zasłużony dla rozwoju przemysłu hutniczego i górniczego, prekursor spółczelczości rolniczej w Polsce, mecenas nauki i filantrop, zwolennik panslawizmu. Wojciech Bogumił Jastrzębowski, który już w początku XIX wieku eksponował konieczność dobrowolnego tworzenia równoprawnych stosunków między narodami i najlepszą możliwość eliminowania konfliktu widział w rzeczywistym równouprawnieniu narodów, przestrzeganiu zasad prawa i stopniowym znoszeniu granic. W dwu naukowych traktatach przedstawił Projekt Konstytucji dla Europy oraz Konstytucję dla Europy a było to już w 1831 r. Następni wybitni myśliciele proeuropejscy to książę A. J. Czartoryski, a wcześniej i St. Leszczyński. Coudenhove był jednak pierwszym, który w XX wieku przypomniał tę ideę i opracował jej uzasadnienie oraz przedstawił konkretny projekt realizacji. Był pierwszym pisarzem, który starej idei nadał nowoczesną formę w pełni rozwiniętej doktryny.
Richard Nikolaus Eijiro Graf Coudenhove-Kalergi urodził się 16.11.1894 roku w Tokio a zmarł 27.07.1972 roku w Schruns. Był Austriakiem – dyplomatą, pisarzem politycznym, z wykształcenia filozofem, z pochodzenia arystokratą ze starego, katolickiego, wiernego cesarzowi rodu z Brabancji a w końcu i laureatem nagrody Nobla. Jego rodzina właściwie miała przodków, w każdej części Europy. Jego ojciec był austriackim dyplomatą zajmującym stanowiska w misjach cesarstwa Austro – Węgier m.in. w Atenach i w Tokio. Matka była Japonką.Od najmłodszych lat przywykł dzielić świat na część matczyną i ojcowską, dla niego Azję uosabiała matka a ojciec Europę. Podczas, gdy matka uosabiała typ ludzki wyraźnie odmienny, ojciec wydawał mu się na tym tle taki sam, jak inni Europejczycy. Wychował się w Czechach, w Ronspergu. Był tam administrator Czech, niemiecki sekretarz, węgierska dama do towarzystwa, preceptor Rosjanin, albański nauczyciel języków wschodnich, armeński kamerdyner, guwernanti Francuzki i Angielki, a bony Japonki. Nie uszło uwagi młodego Ryszarda, że w miasteczku pod zamkiem przywódcy nacjonalistów niemieckich nazywali się Dworacek i Mrkwicka a dwóch Czechów pracujących w zamku Bodenstein i Emminger. Ryszard zawdzięczał wiele wpływom ojca i międzynarodowemu środowisku ówczenj arystokracji. W ówczesnej monarchii arystokracja różnych narodowości była podstawą cesarstwa. Ojciec wpoił dzieciom zasady tolerancji i szacunku, dla każdego człowieka. W okresie narastania antysemityzmu w 1901 r. ojciec napisał książkę, w której przeciwstawiał się modnym teoriom rasistowskim. Nazwilsko "Coudenhove" przywodziło na myśl czasy, gdy Niderlandy były katolickie i austriackie, "Kalergi" – słowo wywodzące się z greckiego oznaczające "piękny czyn" – świadczyło o greckiej gałęzi rodu, która przez stulecia przewodziła walczącym o wyzwolenie Krety spod panowania Wenecjan i Turków. Otóż rozwiązanie skomplikowanej problematyki narodowościowej, które sugerowały mu w dzieciństwie i młodości dom i szkoła, było jedno: absolutna tolerancja. Szczególnie tolerancyjna atmosfera panująca w domu i osobisty przykład ojca wywarły widoczny wpływ na jego formację duchową. Gośćmi domu rodzicielskiego bywały osoby rożnych narodowości i religii. Jednym z nich był Abdullah-Mahmun Suhraworthy, młody uczony, potomek pierwszego kalifa Abu Bekra, twórca panislamizmu; innym uczony rabin z Pilzna dr Poznański wielki znawca Talmudu. Duży wpływ na ukształtowanie się tolerancyjnej postawy i sposobu myślenia Coudenhovego miał fakt, iż matka jego była Japonką. "Jako dzieci Europejczyka i Azjatki, nie myśleliśmy kategoriami narodowymi, lecz kontynentalnymi: Azji i Europy. W naszych oczach były to kontynenty bardzo różne, lecz równowartościowe. Nasze lalki, książki z obrazkami i zabawki były częściowo europejskie, a częściowo japońskie". W tym samym kierunku co dom, oddziaływała także wiedeńska szkoła średnia Theresianum, która przygotowywała dla monarchii kadry wojskowe i urzędnicze. "Theresianum było wręcz laboratorium psychologii praktycznej. Środowisko Theresianum było całkowicie międzynarodowe, co stanowiło odbicie habsburskiego państwa narodów. Wśród naszych kolegów byli Niemcy i Węgrzy, Polacy i Czesi, Włosi i Rumuni, Chorwaci i Słoweńcy, Serbowie i Ukraińcy; oprócz tych przedstawicieli narodów monarchii naddunajskiej kolegami naszymi byli Rosjanie i Turcy, Hindusi i Egipcjanie, Persowie i Chińczycy. Wszyscy ci młodzi ludzie mieszkali pod jednym dachem we wzorowym koleżeństwie. Były przyjaźnie i nieprzyjaźnie, ale wyrastały one na prywatnym, a nie narodowym podłożu. Nie tworzyły się żadne grupy narodowościowe. Gazet nie czytano i walki narodowe, które podówczas szalały w Austrii, nie miały żadnego oddźwięku w murach Theresianum. Każdy był szanowany czy lubiany z uwagi na jego osobiste przymioty i bez względu na narodowość czy język ojczysty”.
Pierwsze źródło.Najwcześniej zaczął nań oddziaływać uniwersalizm rzymski. Opanował jego wyobraźnię jeszcze w czasach szkolnych, kiedy to Coudenhove zabrał się do systematycznej lektury dzieł wielkich filozofów od Platona do Nieteschego. "Największy jednak wpływ na moją postawę życiową wywarła filozofia stoicka. Moje pierwsze przemówienie szkolne miało za temat Marka Aureliusza, a lekturą nadobowiązkową stały się pisma Seneki w oryginale łacińskim, pisma autora, który nie należał do klasyków szkolnych." Był to ten sam Seneka – prekursor kosmopolityzmu, który głosił, że świat jest jego ojczyzną i że natura stworzyła wszystkich ludzi, jako krewnych. Młodego adepta stoicyzmu zafascynowało jednak nie tylko to oblicze uniwersalizmu rzymskiego, które ukazywało powszechność kultury języka, prawa, ale także i to, które świadczyło o zewnętrznym ładzie i porządku utrzymywanym na ogromnym obszarze Imperium Rzymskiego za pomocą brutalnej siły. Wydawałoby się dziwne, że człowiek, który potem wzdragał się przed wojnami, popierał pacyfizm, bronił szacunku dla odrębności narodowych, mógł ulec fascynacji metodami stosowanymi przez Cezara i jego dziełem wzniesionym, bądź co bądź, na krzywdzie ludzkiej. Jeśli się jednak zważy, że Paneuropa nie miała być tworem papierowym ale realną siłą co najmniej równą potędze, każdego z mocarstw to zachwyt nad Pax Romana i osobą Cezara staje się zrozumiały, jako logiczne dopełnienie jego poglądów. "Odczuwamy postać Cezara nie, jako nam obcą lecz jako nam współczesną. Przedstawia się on nam, jako realista o zdrowych instynktach, o zdrowej woli władania, o zdrowym sądzie; jako człowiek wyposażony w silę, rozum i wolę niezbędne do uporządkowania i odnowienia świata zgodnie z jego doczesnymi potrzebami. Uważamy Cezara za pierwszego nowoczesnego człowieka, który był bardziej europejskim niż helleńskim. On był właściwym założycielem Europy – przez zdobycie Galii przesunął punkt ciężkości Imperium Rzymskiego ku północy i zachodowi znad Morza Śródziemnego ku Europie".
Drugim źródłem inspiracji był uniwersalizm żydowski – jeden z autorów pisze o ponadnarodowych doświadczeniach narodu żydowskiego. Decydujący wpływ na ukształtowanie się tej postawy wywarł jego ojciec, autor dzieła Das Wesen des Antisemitismus – gdzie przedstawia historię nienawiści do Żydów – począwszy od Antiocha Syryjskiego aż, do sprawy Dreyfusa – i główną jej przyczynę widzi w fanatyzmie religijnym i jego następstwach. Zalążki antysemityzmu powstają w większości wypadków już w dzieciństwie człowieka, gdy dziecko chrześcijańskie uczy się, że Zbawiciel został ukrzyżowany przez Żydów. Książka poddaje miażdżącej krytyce teorie antysemityzmu rasistowskiego i wykazuje, że nie ma rasy aryjskiej ani semickiej, a tylko grupy językowe o tych nazwach. Żydzi zdaniem jej autora w swej większości nie są potomkami dawnych mieszkańców Palestyny ale prozelitami pochodzącymi ze wszystkich narodów basenu śródziemnomorskiego, którzy przez religię zostali połączeni w sztuczną wspólnotę co zresztą obecnie potwierdza genetyka, ponad połowa dzisiejszych Żydów nie ma prawie wcale genów występujących masowo na terenach, gdzie Hebrajczycy zaczynali swą historię, mają za to geny dzielone ze wszelkimi nacjami Europy – od Rosji po Portugalię. Ruch antysemicki jest dla niego produktem zawiści, braków w wykształceniu oraz nietolerancji, która grozi poważnymi niebezpieczeństwami całej cywilizacji. W miesiąc po wybuchu I wojny światowej pisał do swej żony, że nienawiść wobec narodów, która w ostatnim tysiącleciu miała podłoże religijne obecnie ma podłoże rasowe a winę "za to wszystko ponoszą tacy uczeni, jak Gobineau i Chamberlain i to w stopniu większym niż wojowniczy mężowie stanu". Jednocześnie ze zwalczaniem antysemityzmu Coudenhove odkrywał w kulturze żydowskiej pierwiastki uniwersalistyczne niezwykle cenne dla budowy Paneuropy. Mimo, iż Żydzi nie są wyznawcami wiary chrześcijańskiej, "są dziś w Europie szermierzami braterstwa, pokoju i sprawiedliwości. Jak potomkowie europejskiego rycerstwa powinni wysoko cenić etykę heroiczną, podobnie piecza nad etyką społeczną jest wielką misją żydostwa. Zadaniem, bowiem narodu żydowskiego nie jest stworzenie sobie małej azjatyckiej republiki i dodanie do różnorodnych nacjonalizmów jeszcze jednego ale stanie się – w oparciu o swą wielką tradycję, która prowadzi od Mojżesza i proroków poprzez Chrystusa do współczesnego socjalizmu – sumieniem społecznym kultury europejskiej”. "Dla Paneuropy życzę sobie", pisał Coudenhove, "eurazyjsko – negroidalnej rasy przyszłości, aby osobowości zapewnić różnorakość". Widać, że obecnie to jego pragnienie się ziściło, dzięki powojennej, masowej emigracji do Europy z terenów byłych kolonii europejskich imperiów.
Trzecim źródłem, z którego Coudenhove czerpał natchnienie był uniwersalizm wolnomularski (inny autor określa to źródło jako dorobek idei humanistycznych, co w zasadzie jest tym samym). W porównaniu z innymi źródłami jego wpływ był najsilniejszy. Wynikało to przede wszystkim stąd, że sam Coudenhove był masonem wysokiego stopnia. W uniwersalizmie wolnomularskim znalazł on nie tylko potwierdzenie tych idei, które tworzyły atmosferę jego domu rodzinnego i tych, które miały swe źródło w uniwersalizmie żydowskim ale inspirację do rozwinięcia humanizmu ponadnarodowego. Tam też, w zjednoczeniu ludzkości, jako w głównym celu wolnomularstwa szeroko przez nie rozgłaszanym, tkwił bodziec do jego realizacji w postaci cząstkowego zjednoczenia świata europejskiego. Stamtąd wywodziły się wszystkie główne atrybuty jego Paneuropy: jej przejściowy charakter jako formy ustrojowej na drodze do republiki światowej; jej laickość jako cecha społeczeństw w niej połączonych; jej anarodowość w sensie zerwania z tradycyjnym pojęciem narodu i odłączenia narodu od państwa; jej pokojowość jako postulat nie tylko etyki, lecz także mądrości. Niektórzy jego krytycy uważają, że mimo wiązania rozmaitych spraw z przymiotnikiem chrześcijański – traktując chrześcijanstwo, już to jako system etyki, już jako zjawiska socjologiczne nie nawiązywał do chrzecijaństwa jako religii. Nie inspirował go za bardzo – jak twierdzą krytycy – uniwersalizm chrześcijański; drogę doń zagradzał mu bowiem relatywizm religijny mocno zakorzeniony pod wpływem ideologi wolnomularskiej. Zarzucają mu więc, że właśnie dzięki temu oraz swemu masonskiemu pochodzeniu mógł zestawiać w jednym zdaniu Sokratesa – proroka greckiego indywidualizmu, Nietzschego – proroka germańskiego heroizmu z Chrystusem – prorokiem, wg niego wywiedzionej z nauki talmudycznej etyki socjalizmu. Co dla chrześcijanskiego ideologa miałoby być, wg krytyków ponoć czymś niemożliwym. Oczywiście obecnie mamy świadomość, że o ile dwa pierwsze nazwiska wolno wiązać z takimi ideami, jak indywidualizm i heroizm to Chrystus nie może być uważany za proroka idei później nazwanych socjalistycznymi. Etykę socjalizmu i powstanie religii chrześcijańskiej przecież dzieli 1800 lat.Ruch przyjął kurs centrowy, antykomunistyczny i antynacjonalistyczny to ostatnie jest zrozumiałe ze względu na charakter ruchu, po prostu inna opcja byłaby całkiem nielogiczna. Coudenhove był człowiekiem gruntownie wykształconym, poruszał się więc swobodnie po różnych obszarach filozofii i historii, z łatwością przekraczał granice epok i kontynentów, nie miał więc trudności w tworzeniu zaskakujących i często olśniewających syntez. Pisząc np. o szlachcie, formułował on następującą syntezę: "Szlachta przeszłości opierała się na ilości: szlachta feudalna na ilości przodków a plutokratyczna na ilości posiadanych milionów. Natomiast szlachta przyszłości będzie się opierać na jakości: na wartości osobistej, na osobistej doskonałości; na doskonałości ciała, duszy i umysłu". Dla podkreślenia walorów szlachty przyszłości, nazywanej przez niego arystokracją ducha została ona rzucona na ciemne tło szlachty przeszłości i ujęta w ramy kontrastu: ilość – jakość. Rzecz tylko w tym, że o randze rodu w przeszłości wcale nie decydowała wyłącznie ilość przodków, ale także ich pozycja, którą zajmowali w społeczeństwie, na dworze monarchy, w służbie dyplomatycznej itp. Z dwóch rodów jednakowo dawnych, tzn. mających tę samą ilość przodków, ten bywał wyżej ceniony, który miał wśród swych antenatów więcej ludzi wybitnych: hetmanów, posłów, senatorów, urzędników dworskich, rycerzy, którzy odznaczyli się na polach walki itp. A o tym decydowały już cechy jakościowe: sprawność fizyczna, walory umysłu, hart woli itd. Uwaga ta nie ujmuje niczego z atrakcyjności samej koncepcji powstania w przyszłości arystokracji ducha.
Koncepcję współpracy pomiędzy narodami europejskimi zaproponował w roku 1920. W celu utworzenia "międzynarodowej sieci pokoju” zapoczątkował w 1923 r. ruch paneuropejski. Utworzenie organizacji tego ruchu jak wówczas wierzono doprowadzi ostatecznie do utworzenia Stanów Zjednoczonych Europy na wzór Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. W całej Europie stworzono jej komitety narodowe a centrala znajdowała się w Wiedniu, w Hofburgu. Jej program i cele Kalergi przedstawił w swym największym dziele polityczno – filozoficznym "Paneuropa" wydanym w tymże roku. Napisanie tej książki było przełomowe, gdyż odtąd do końca życia nad rozwinięciem ideologii zjednoczenia Europy i nad stworzeniem warunków jej realizacji. Coudenhove był ideologiem i architektem zjednoczenia Europy. Jego wkład w dzieło jedności europejskiej był niepomiernie ważniejszy w zakresie teorii niż w działalności praktycznej. Doktryna jego stanowi korzenie ideologiczne integracji lat 50 – tych a ruch paneuropejski był ugrupowaniem, z którego wyszli powojenni rzecznicy i twórcy zjednoczenia Europy: mężowie stanu, parlamentarzyści i liczne rzesze sympatyków, czynnych w różnych dziedzinach życia społecznego krajów Europy zachodniej. Między Paneuropą Coudenhovego lat dwudziestych a wspólnotami europejskimi lat pięćdziesiątych naszego stulecia istnieją więzy ideowe i personalne.
Część pierwsza doktryny sprowadza się w dużym skrócie do następujących tez: Europa utraciła na zawsze swą hegemonię światową; Wielka Brytania z mocarstwa europejskiego stała się mocarstwem światowym; Związek Radziecki stał się eurazjatyckim mocarstwem światowym; oprócz tego zarysowują się możliwości powstania jeszcze dwóch ośrodków sił ciążenia: amerykańskiego i wschodnio-azjatyckiego; Europa straciła swą pozycję dominującą w świecie wskutek braku jedności i zgody; jeśli w tym zakresie nic się nie zmieni, pozbawiona zostanie swej samodzielności i resztek dobrobytu. Rosja (Coudenhove nie używał nazwy Związek Radziecki) przez sam fakt swego istnienia wywiera stały nacisk na państwa Europy. Nacisk ten będzie wzrastać, ponieważ przyrost naturalny ludności w Europie nie może dotrzymać kroku przyrostowi w Rosji. Klęska państw centralnych w I wojnie światowej spowodowała rozpad muru broniącego Europę przed Rosją. Nie może go zastąpić 6 pośrednich i małych państw oraz jedno wielkie państwo rozbrojone – Niemcy. Droga zatem prowadząca ku Renowi, Alpom i Adriatykowi stoi przed Rosją otworem. Wojna światowa lat 1914-1918, konkluduje Coudenhove, jest dla Europy podobnym punktem zwrotnym, jakim dla Niemiec była wojna trzydziestoletnia. Podczas, gdy pozostałe części świata – dzięki polityce współpracy – stają się coraz to bogatsze, potężniejsze i podnoszą się na wyższy poziom cywilizacji, Europa będzie ubożeć, stanie się bezsilna i barbarzyńska, aż przyjdzie rosyjski Napoleon, który stworzy ze wschodnio-europejskich małych państw swój Związek Reński i z jego pomocą zada Europie śmiertelny cios. Jakie jest zatem wyjście z tej sytuacji? Czy dla Europy istnieje jeszcze jakiś ratunek? Odpowiedź na te pytania, szeroko rozwiniętą w drugiej części doktryny, Coudenhove streszcza w krótkim zdaniu: "Ratunek stanowi Pan-Europa: polityczne i gospodarcze złączenie się wszystkich państw, od Polski po Portugalię, w jeden związek państw." Historia stawia Europę przed alternatywą: albo połączy się ona ponad wszystkimi nienawiściami w związek państw, albo znajdzie się pod wpływem Rosji. Innej możliwości nie ma. Postulowany przez Coudenhovego związek państw obejmować miał tzw. małą Europę, tzn. poza jego granicami pozostałaby Wielka Brytania oraz Rosja; Rosja ze względu ma jej system polityczny i gospodarczy, a Wielka Brytania ze względu na to, że posiadłości jej Imperium rozciągają się na czterech kontynentach. Pierwszym etapem byłoby zwołanie konferencji paneuropejskiej przez którykolwiek z rządów państw europejskich; drugim – obligatoryjne zawarcie umów między wszystkimi państwami Europy kontynentalnej o wzajemnej gwarancji granic i poddawaniu wszelkich sporów pod rozstrzygnięcia sądu rozjemczego; trzecim – utworzenie paneuropejskiej unii celnej, która przygotowałaby Europę do stania się jednym obszarem gospodarczym. Ukoronowanie zaś wszystkich działań paneuropejskich nastąpiłoby z utworzeniem Stanów Zjednoczonych Europy na modłę Stanów Zjednoczonych Ameryki. Główną instytucją ustrojową Paneuropy byłby dwuizbowy parlament składający się z Izby Narodów i Izby Państw. Obecnie ta koncepcja doczekała się realizacji w nieco innej postaci, mianowicie podziału na Parlament Europejski – traktowany, jako reprezentacja narodów właśnie i Radę Europejską – traktowaną, jako reprezentacja rządów. W stosunku do pozostałych mocarstw światowych Paneuropa występowałaby jako odrębna i spoista całość. Tak też się dzieje obecnie, w przypadku Unii Europejskiej, która ma możnośc prowadzić własną, jednolitą politykę zewnętrzną wobec państw trzecich, oraz jest w tych stosunkach zewnętrznych reprezentowana przez Komisję Europejską, która wówczas działa, jako reprezentant całej Unii. Drugim, pomocniczym językiem każdego Europejczyka miał być język angielski.Co do języka to w tej chwili mimo, że oficjalnych języków jest 12 (11 + gaelic), na plan pierwszy w użyciu codziennym wysuwa się angielski i francuski.Tak zorganizowana Paneuropa osiągnęłaby swój główny cel, gdyż uchroniłaby nasz kontynent od losu starożytnej Grecji: od postępującego upadku i ostatecznej utraty samodzielności, jednocześnie przyczyniłaby się do utrzymania pokoju zewnętrznego i wewnętrznego. Mimo wielu uników, ambiwalentności wypowiedzi i zawoalowania innych nie udało się Coudenhowemu ukryć sympatii dla Niemiec i ich dążeń do odzyskania utraconych terytoriów. I tak np. zdawał sobie wprawdzie doskonale z tego sprawę, że państwa zwycięskie nie zgodzą się zwrócić przypadłych im prowincji niemieckich ale zaraz dodawał, że i Niemcy nie zrezygnują dobrowolnie z Poznania, Alzacji, Lotaryngii i północnego Schlezwigu. Nie chcąc drażnić państw, które odzyskały swą niepodległość dzięki Traktatowi Wersalskiemu zastrzegał, że traktat ten mimo zawartych w nim niesprawiedliwości musi być uznawany, gdyż alternatywą jest wojna i chaos. Ale zaraz w dalszych wywodach zapalał światełko nadziei dla Niemców twierdząc, że Traktat Wersalski będzie stanowić punkt wyjścia w przebudowie Europy. A zatem dopuszczał możliwość jej przebudowy polegającej na zmianach granicznych. Jeden z krytyków Kalergiego pisze dziś ‼Największą jednak nadzieję Niemiec na odzyskanie odebranych im ziem i pozycji w Europie ukrył Coudenhove w jednym z głównych postulatów swej doktryny, którym było zniesienie wszelkich granic politycznych na naszym kontynencie”. Trudno dociec w czym ten autor upatruje tego prostego związku, prostego następstwa między jednym a drugim wydarzeniem. Nie ujawnia też czy Coudenhouve celowo przemycił ową nadzieję na dominację Niemiec, czy to tylko autor takie miał wrażenie. Pisze dalej ów krytyk, że paneuropejski edykt tolerancyjny – zdaniem Kalergi – odbierze granicom państwowym ich znaczenie narodowe, a utworzenie paneuropejskiej unii celnej – ich znaczenie gospodarcze. W następstwie tego granice te staną się granicami między krajami i stracą swój sens. I tak też się stało całkiem niedawno – granice ekonomiczne i przeszkody celne już nie istnieją, a polityczne pomału tracą większość swego sensu. Stąd trudno nam z dzisiejszego punktu widzenia zrozumieć, jak zniesienie granic w przedwojennej Europie miałoby spowodować niemiecką dominację na polu gospodarczym i politycznym, wprowadzoną metodami pokojowymi ale – jak sugeruje krytyk – podstępnymi. Ówczesne obawy się nie sprawdzają. Natomiast sam Kalergis w obronie zniesienia granic pisał tak:"Tak jak dziś jest obojętne dla Wittenberczyka, czy jego ojczyzna należy do Saksonii czy do Prus – tak w przyszłości będzie obojętne dla mieszkańca Reichenbergu, czy ojczyzna jego należy do Saksonii czy do Czech". Postulat zniesienia granic wewnątrz Paneuropy wiąże się bezpośrednio z tezą stanowiącą podstawę całej tej, drugiej, części doktryny. Głosi ona, że istnieje jeden naród europejski. Naród europejski jest jak wielkie drzewo o jednym pniu i wielu gałęziach: nacjonaliści widzą tylko gałęzie a uważają je za drzewa dlatego, że ich wspólny pień jest zakryty przed ich oczyma. Tą zasłoną, która nie pozwala im go dostrzec, jest ich niepełne wykształcenie. Gdyby byli wykształceni gruntownie i kompletnie widzieliby, że Europa jest jednością kultury, krwi i dziejów. A zatem "krok od wykształcenia połowicznego do wykształcenia prawdziwego jest jednocześnie rozstrzygającym krokiem od nacjonalizmu do patriotyzmu europejskiego".Inni autorzy uważają jednak, że on nigdy nie chciał zniesienia narodów ani nawet nie widział takiej możliwości a patriotyzm europejski miał być dla niego poczuciem patriotycznym jedynie, powiedzieć by można subsydiarnym wobec poczucia lojalności narodowej a nie miałby jej zastępować. Coudenhove – Kalergi wierzył, że jeśli poczucie kultury paneuropejskiej wyklaruje się i wzmocni to, każdy dobry Niemiec, Francuz, Polak będzie zarazem dobrym Europejczykiem.
Unia Paneuropejska była to organizacja promująca paneuropeizm, ideę zjednoczenia. Potrzebę integracji Europy Coudenhove – Kalergi wyprowadzał z dwóch niebezpieczeństw zagrażających jej rozwojowi i egzystencji: wewnętrznego (nacjonalizmy) i zewnętrznego (rozwój Rosji i USA). Ruch Paneuropejski stał się podstawą do stworzenia Europejskej Unii Parlamentarnej, gdyż twórcy uważali, że rozwój paneuropejskich instytucji należy oprzeć głównie na współpracy parlamentarzystów ze wszystkich nacji, reprezentantów narodów. Innymi częściami tego literacko – politycznego projektu były miesięcznik Paneuropa, komitety w całej Europie i kongres odbywany co kilka lat w różnych stolicach, począwszy od 1924 r. Już po miesiącu Coudenhove otrzymał zgłoszenia ponad tysiąca osób gotowych wstąpić w szeregi członków Unii Paneuropejskiej. Pierwszy zaś duży zastrzyk finansowy przyszedł od słynnego bankiera i finansisty hamburskiego Maksa Warburga, który po przeczytaniu książki Coudenhovego zobowiązał się przeznaczać przez trzy lata na rozwinięcie ruchu paneuropejskiego po 60 000 marek w złocie. To pozwoliło Coudenhovemu rozwinąć szeroką akcję tworzenia narodowych oddziałów Unii Paneuropejskiej.W działalności tej ogromną pomocą dlań okazały się jego związki z dwoma wybitnie kosmopolitycznymi środowiskami: arystokracją i wolnomularstwem. Dzięki nim otwartą drogę do niemal wszystkich czołowych osobistości Europy i szerokie pole do zaprezentowania swych talentów jako dyplomaty w służbie idei paneuropejskiej. Najwcześniej utworzony został oddział austriacki z siedzibą w Wiedniu. Przewodniczącym jego ugodził się zostać kanclerz ks. prałat prof. Ignaz Seipel, który zasiadał jeszcze w ostatnim gabinecie cesarza Karola a w młodej republice stał na czele chadeków. Wiceprzewodniczącymi zaś zostali socjalista dr Karl Renner b. minister spraw zagranicznych oraz wicekanclerz dr F.Dinghofer, przywódca "Wielkoniemców". O Seiplu i Rennerze Coudenhove wyraził się, ze oba te nazwiska ułatwiły mu pozyskanie innych przywódców katolickich i socjalistycznych we wszystkich ośrodkach Europy. W Czechosłowacji honorowe przewodnictwo przyjął E.Benes, aczkolwiek sam w bezpośrednią działalność nie zaangażował się. Był jednak przyjaźnie nastawiony do idei i samego Coudenhovego, którego zaopatrzył w paszport dyplomatyczny i listy polecające do czołowych polityków francuskich. Masaryk, jako, że Węgry dopiero co odzyskały niepodległość nie zgodził się zostać członkiem Unii. Akcja paneuropejska na terenie Francji zaowocowała wystąpieniem 8 września 1929 r. A.Brianda, ministra spraw zagranicznych, w Lidze Narodów z oficjalnym projektem utworzenia federacji 27 państw europejskich, zachowujących suwerenność polityczną. Prezesem Unii Paneuropejskiej w Niemczech został przewodniczący Reichstagu, socjalista P.Lobe. Spośród wybitnych osobistości Niemiec weimarskich poparcia dla idei Paneuropy udzielił gen. K. Haushofer (wysoko potem ceniony przez Hitlera z powodu jego prac z zakresu geopolityki) oraz przewodniczący Banku Rzeszy H. Schacht. Ten ostatni, jako wolnomularz o długim stażu organizacyjnym, był do idei zjednoczenia Europy ustosunkowany bardzo przychylnie ale była to przychylność dość osobliwa, gdyż Schacht umiał łączyć ją z podziwem dla Hitlera, którego uważał za jedynego męża stanu zdolnego do zrealizowania Paneuropy. W Niemczech Coudenhove nie nawiązał kontaktów jedynie z kierownictweto partii hitlerowskiej, co może tłumaczyć odpowiedź udzielona przez Goeringa szwedzkiemu dziennikarzowi na pytanie, jaka jest jego opinia o Paneuropie: "Jestem za Paneuropą, ale nie za Paneuropą Coudenhovego". W czasie swych podróży po Europie Coudenhove nie pominął Rzymu, gdzie udało mu się uzyskać audiencję u Mussolinielgo. Co zresztą nieco zaważyło na późniejszym, powojennym odbiorze organizacji. W Watykanie rozmawiał z sekretarzem stanu Pacellim, późniejszym Piusem XII, który odmiennie niż jego poprzednik Gasparri, wyrażał się o idei zjednoczenia Europy ze szczerą sympatią. Duże trudności miał Coudenhove w zorganizowaniu polskiego oddziału Unii Paneuropejskiej, a to z powodu swego stanowiska w sprawie "korytarza" gdańskiego. Ponieważ ponoć nie zaprzeczał możliwości odzyskania przez Niemcy ziem przyznanych Polsce Traktatem Wersalskim. Mimo to 2 lutego 1927 r. ukonstytuował się w Warszawie Komitet Organizacyjny Unii Paneuropejskiej w składzie: A.Lednicki (przewodniczący), senator J.Buzek, emerytowany minister H.Gliwic, b. poseł W.Kamieniecki, senator B.Posner, hr. W.Rostworowsiki, płk W.Sławek, dr M.Szawlewski i minister J.Targowski. Oprócz J.Buzka i W.Rostworowskiego wszyscy byli wolnomularzami. Najpóźniej, bo dopiero 2 czerwca 1939 r., doszło do założenia brytyjskiego komitetu Unii Paneuropejskiej. Stało się to możliwe dzięki wydatnej pomocy W.Churchilla i jego przyjaciela L.Amery'ego. Przewodniczącym komitetu został A. Duff Coppers, a sekretarzem V. Cazalet. Bardzo duże znaczenie dla .przygotowania realizacji Paneuropy miały organizowane przez Coudenhovego, jako przewodniczącego, kongresy Unii Paneuropejskiej: pierwszy – w 1926 r. w Wiedniu (zgromadził on ponad 2000 delegatów z 24 państw; Polskę reprezentował wysłany przez J.Piłsudskiego A. Lednicki), drugi – w 1930 r. w Berlinie, trzeci – w 1932 r. w Bazylei, czwarty – w 1935 r. w Wiedniu. Były one terenem spotkań szarych eminencji oraz oficjalnych osobistości z całej Europy, do których kompetencji i zadań miało należeć propagowanie idei paneuropejskich i urzeczywistnienie zjednoczenia Europy przynajmniej w postaci związku państw. Zdaniem Coudenhovego, pod koniec lat dwudziestych naszego stulecia Ruch Paneuropejski był potęgą moralną: jednoczył w swych szeregach duchową elitę Europy. Niektórzy autorzy wydają się wyrażać niechęć i znużenie wobec dyplomatycznych i społecznych akcji ruchu, gdyż zarzucają, że w okresie przedwojennym jego główni przedstawiciele, jego elity były rekrutowane prawie tylko spośród środowisk laickich, lewicowych i masońskich a przedstawiciele chadecji pozostawali w tym ruchu w mniejszości. Z drugiej strony sceny politycznej zarzucano mu kooperowanie głównie w środowiskach starej arystokracji, brak oparcia ruchu na popularyzacji i szerokich zakresach społeczeństwa. Moim zdaniem, jak się ktoś nie chciał przyłączyć to jego sprawa, nie może później czynić zarzutu z tego, że go tam nie było. Słaba reprezentacja prawicy w ruchu jest jednak całkiem możliwa, jako, że w latah 30 ruch ten dostrzegał nazistowskie i faszystowskie zagrożenie, jako swoją nemezis. Ale tak samo postrzegał i komunizm, jako potworność, równą lub i większą tamtym dwu ideologiom i dyktatorskim systemom politycznym. Sam Coudenhouve pisał ‼sowietyzm jest faszyzmem wyższego szczebla, faszyzmem wzmocnionym przez wymiar ekonomiczny. Doszukiwanie się w tych dwu formach państwa krańcowych przeciwieństw, a nie tendencji pokrewnych jest więc wyrazem ciasnoty myślenia politycznego. Podobnie, jak wynoszenie pod niebiosa bolszewizmu, jako szczytowej formy postępu i równoczesne potępianie faszyzmu, jako dzikiej reakcji, walbo vice versa Bardziej logiczne jest zaklasyfikowanie obu, jako postępu w stosunku do systemu liberalnego, albo obu, jako regresji.”Z drugiej strony u samych poczatków ruchu było zrozumiałym, że jego autor zaczął działalność wśród tego środowiska, które sam znał najlepiej i w którym pokładał największe nadzieje, gdyż najzwyczajniej w świecie XIX wieczna arystokracja przed wojną miała jeszcze wiele do powiedzenia w polityce międzynarodowej, a przecież chodziło o zgromadzenie ludzi, którzy mają realny wpływ na ową politykę.Rozdział religii od państwa, świeckośc państwa był wprawdzie ważnym składnikiem idei tego ruchu ale, jeszcze ważniejszym wydaje się ruch na rzecz indywidualnych praw człowieka, liberalizacji gospodarczej i proeuropejskiej edukacji. Gdyż to w edukacji na te tematy upatrywano najlepszego sposobu na stworzenie, w kolejnych pokoleniach, wspólnotowej, europejskiej świadomości, jakiegoś nowego typu patriotyzmu, europejskiego poczucia tożsamości. Na utrwalenie europejskiej tożsamości kulturowej i historycznej. Ponad partiami, ponad nacjami, ponad rządami, ponad językowymi i religijnymi podziałami. Ruch Paneuropejski z wybuchem II wojny światowej przerwał pełen sukcesów rozwój. Coudenhove wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie nadal pracował na rzecz Paneuropy. Założył Radę Europejską w Ameryce, która miała spełniać funkcje nieistniejącej już Unii Paneuropejskiej i na uniwersytecie w Nowym Yorku, gdzie otrzymał katedrę historii prowadził od 1941 r. Seminarium dla Badania Powojennej Federacji Europejskiej. Po powrocie do Europy w 1946 r. nie reaktywował od razu Unii Paneuropejskiej, uważał bowiem, ze nadszedł czas bezpośredniego przygotowania Europy do zjednoczenia. Ponieważ zaś zjednoczenia takiego mogłyby dokonać jedynie rządy państw w oparciu o decyzje parlamentów narodowych, Coudenhove powołał do życia Europejską Unię Parlamentarną złożoną z tych deputowanych europejskich ciał przedstawicielskich, którzy odpowiedzieli pozytywnie na przeprowadzoną przezeń uprzednio ankietę w sprawie utworzenia Federacji Europejskiej w ramach ONZ.Od Coudenhouve – Kalergiego wywodzi się pomysł, że suwerenne państwo narodowe to nie jest skończony i wyłączny ideał, że to nie jest ostateczny, jedyny sposób na organizacje społeczeństw i, że przyszłość wymagać będzie innych rozwiązań. Pisał ‼odrębne państwo, jakie ukztałtował rozwój historyczny stało się zbyt małe, aby w przyszłości móc egzystować osobno: musi więc ewoluować w kierunku unii państw.” Kalergi zwracał uwagę, że w jego czasach za mało się myślało o przyszłości, że były to czasy skoncentrowane na wspominaniu przeszłości, zarówno przeszłej chwały, jak i przeszłych krzywd. Twierdził, że ‼Europa patrzy wstecz zamiast kierowac swe spojrzenie ku przyszłości. Rynek książki jest zalany wspomnieniami”. Dążył on do tego, aby zjednoczona Europa była zdolna przeciwstawić się innym centrom światowych wpływów. Akcję swą zaczął od rozesłania książki Pan-Europa w licznych egzemplarzach po całym świecie. Książka jego zamykała się zapowiedzią powołania do życia we wszystkich państwach europejskich ruchu i organizacji pod nazwą Unii Paneuropejskiej. Paneuropę wyobrażał sobie, jako całość polityczną i ekonomiczną – a jako związek obronny miała strzec przed niebezpieczeństwem militarnym oraz, jako pierwowzór unii celnej, przed ruiną gospodarczą. Opowiadał się on za wspólną ideologią dla wszystkich Europejczyków, których mimo odmienności języka i dziedzictwa kulturowego traktował jak jeden naród. Choć inni autorzy jednak twierdzą, że w żadnym razie nie pragnął zniesienia narodów, uważał je jednak za różne gałęzi jednego drzewa i był przekonany, że naród to jedynie wspólnota kulturowa, wspólnota ducha, której nie można zlikwidować. Ale jedynie dać jej silniejsze organizmy polityczne, bo rozwój Europy musi się dokonywać poprzez paneuropejskie idee i instytucje, które umożliwią, każdemu narodowi samorealizację kulturową i dadzą mu jednakie, równe uprawnienia. Co do uprawnień to zależało mu na tym, aby instytucje demokratyczne, jakie wyłonią się we wspólnej Europie pozwalały na równe prawo głosu, każdej nacji. (w tym momencie przypomina się tu nasz pionier – Wojciech Jastrzębowski). Co dziś z kolei jest sprawą dyskusyjną, bo nie wszystkie sposoby głosowania, może nawet większość nie dają w tym zakresie równych szans przedstawicielom narodów małych i dużych, mających więcej i mniej ludności, prezentujących niższy i wyższy stopień rozwoju gospodarczego. Sposoby głosowanie ciągle podlegają poprawkom i dyskusjom. A im więcej państw liczy obecna Unia tym więcej z tym problemów. Spoiwem Europy miało być zjednoczenie wokół nowej europejskiej duchowości, której twórcami miała być ‼nowa szlachta przyszłości”, rodzaj społecznej arystokracji ducha pochodząca z elit europejskich. Wg niektórych, krytykujących go autorów nowa elita przeznaczona do działań proeuropejskich miała się składać głównie z Żydów, jako nacji wg najbardziej kosmopolitycznej, mobilnej i otwartej. To, co w okresie przedwojennym było jeszcze do zaakceptowania, ten nacisk na przewodnictwo osób arystokratycznego pochodzenia, na elitarność tego klubu, w okresie powojennym stało się zaczynem rozkładu ruchu, bo nie był już wystarczająco interesujący dla coraz bardziej równościowego, coraz mniej hierarchicznego, a bardziej industrialnego i masowego społeczeństwa. Nowa europejska duchowość miała bazować na następujących wartościach: zjednoczenie ludzkości, laickość, separacja narodu od państwa, powszechnie panujący pokój. Kalergi wierzył, że wrogość miedzy narodami jest efektem głównie ignorancji, czyli nie dania im szansy na poznanie się nawzajem. Był więc idealistą, który sądził, że wrogość między narodami ma podstawy w niezrozumieniu wyłącznie, a nie np. w pragnieniu władzy i chciwości – wyglada to tak, jakby nie potrafił uwierzyć, że wojny służą po pierwsze do zarabiania pieniędzy, do robienia interesów, szybszego i bardziej niepoddanego ograniczeniom, jak uczciwy handel w czasie pokoju. Wierzył, że znajomośc języków i powszechna wolność podróżowania i edukacji sprowadzą rodzaj nowego oświecenia, które zjednoczy Europę. Nie można go za to winić, gdyż jego wiara w owo przyszłe oświecenie Europejczyków wynikała z doświadczenia, którym było wychowanie w specyficznym środowisku.Doktryna Paneuropy stale stanowi skarbiec idei, do którego mogą sięgać w przyszłości różni kontynuatorzy tej myśli i praktycy dążący do rozwoju i przekształcania aktualnie istniejących wspólnot europejskich. Merytoryczna strona doktryny paneuropejskiej nasuwa jeszcze jedną bardzo ważną uwagę. Dotyczy ona kluczowego w tej doktrynie pojęcia narodu. Coudenhove podaje taką definicję narodu, która ogranicza się do uważania za jego cechy konstytutywne świadomą wspólność kultury i losów dziejowych. Grupa ludzi wykazująca tę świadomość albo już jest politycznie zjednoczona, albo dąży do zjednoczenia czy też uzyskania wolności. Definicja ta pozwala uznać wszystkich mieszkańców Europy za jeden naród, rozczłonkowany językowo i politycznie na różne podgrupy. Dlatego że pomija wspólność języka jako jedną z cech tworzącą naród. Dlatego, że pomija wspólność języka, jako jedną z cech tworzących naród. Uważa bowiem, że nie jest ona koniecznym elementem pojęcia narodu, skoro istnieją i narody wielojęzyczne: szwajcarski, chiński, hinduski.Cztery powody, dla których Unia Paneuropejska nie powstała już przed wojną – dwa najważniejsze, najbardziej obiektywne to wielki kryzys lat 30 tych i 2 wojna światowa. A następne to destrukcyjne działania samego Kalergiego takie, jak; oparcie organizacji o elity arystokratyczne bez oglądania się na poparcie szerszych kręgów, nieszczęśliwa wizyta u Mussoliniego, popieranie roszczeń niemieckich sprzecznych z traktatem wersalskim i apele o złagodzenie postanowień traktatu, takie, jak; obniżenie reparacji, oddanie Niemcom przedwojennych kolonii zamorskich oraz Gdańska i umożliwienie swobodnego przejazdu do Prus wschodnich i równy udział w utworzeniu europejskich sił zbrojnych. Dzisiaj może dziwić jego obrona kolonializmu, w końcu był za pokojem i równouprawnieniem narodów. Apele te, trwały nawet już po przejęciu władzy przez Hitlera co zraziło do Kalergiego nie tylko Polaków ale innych sojuszników. Herriot domagał się respektowania traktatu a Kalergi wspierał interesy Niemiec. Następną destrukcyjną sprawą była niechęć Amerykanów wobec idei, gdy ją propagował w czasie wojny na uchodźctwie w Stanach. Niechęć ta powodowana była uprzedzeniami do ruchów o tendencjach konserwatywnych i arystokratycznych w okresie wojny z faszyzmem i nazizmem. Nie spotkał się z Roosveltem, gdyż ludzie, którzy mieli do prezydenta dostęp wyrażali właśnie takie uprzedzenia.Coudenhove – Kalergi był najsłynniejszym integracjonistą lat międzywojennych, swoje idee upowszechniał wśród środowisk inteligencji i arystokracji oraz liberalnych polityków, pragnąc z nich zbudować nową elitę. W jego publikacjach i działaniach rzetelne analizy i projekty mieszały się z romantycznymi i przesadnymi zamiarami, ocenami i hasłami, właściwymi działaniom entuzjasty. Rzetelniej uzasadniał wywody o potrzebie zapobiegania nowej wojnie i rozwoju współpracy ekonomicznej. Przywódca Unii Paneuropejskiej przesadzał w ocenie zagrożenia zewnętrznego Europy ale nie doceniał siły podziałów i zagrożeń wewnętrznych. Zbyt jednostronnie eksponował także filogermanskie sympatie. Unia Paneuropejska choć uzyskała poparcie szerokie to nie uzyskała poparcia trwałego i masowego. Była bardzo głośną lecz mało skuteczna inicjatywą jednoczenia Europy.Pierwotnie unia posiadała sztandar w kolorze jasnoniebieskim, na którym znajdował się symbol solarny w postaci żółtego pola z czerwonym krzyżem i 28 promieniami symbolizującymi państwa europejskie, członków Unii. Obecny sztandar wygląda nieco inaczej. Na temat nowego sztandaru Kalergi powiedział: "Znakiem, w którym zjednoczą się paneuropejczycy wszystkich państw jest krzyż słoneczny: czerwony krzyż na złotym słońcu symbol ludzkości i rozumu. Ta flaga miłości i ducha powinna kiedyś powiewać od Portugalii po Polskę nad jednym mocarstwem pokoju i wolności", "czerwony krzyż na złotym słońcu, krzyż Chrystusa na słońcu Apolla, oba na błękitnym tle.” Wybierając te symbole zjednoczył chrześcijańskie zasady z antycznym, humanizmem, leżące razem na błękicie nieba, oznaczającym nieskalany pokój.Kalergi był idealistą ale jednocześnie patrzył na swe możliwości praktycznego wpływania na postawę polityków bardzo sceptycznie, gdyż powiedział ‶If all the leading statesmen clearly saw the necessity of a federation, Pan-Europe would become a reality within six months."

***

poz
tal